arama

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Takvimler

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Takvimler
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Tolga Yaman Tolga Yaman

Türkler tarih boyunca inançları ve zamanın ihtiyaçları doğrultusunda çeşitli takvimler kullanmışlardır. Bu sayede yılın belirli zamanlarında meydana gelen doğa olaylarını ve önemli olayların olduğu zaman dilimlerini, yazılı veya sözlü olarak kayıt altına alarak gelecek nesillere aktarmışlardır. Yaşadıkları coğrafya gereği kışlıklar ve yazlıklar arasında sürekli göç eden Türkler, göç tarihlerini takvimlere göre belirlemişlerdir. Ayrıca Türklerin, yılın belirli günlerinde toplanarak devlet meseleleri üzerinde konuştukları kaynaklarda geçmektedir. Toplum için önemli olan dini, siyasi ve maddi konuların görüşüldüğü toplantıların da yine takvimlere göre belirlendiği düşünülmektedir.

Türkler tarih boyunca 5 farklı takvim kullanmıştır. Bu takvimler; 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri Takvim, Celali Takvim, Rumi Takvim ve Miladi Takvim. Bu takvimlerden Hicri Takvim ay yılını esas alırken, diğer takvimler güneş yılı üzerine düzenlenmiştir.

12 Hayvanlı Türk Takvimi

Türklerin kullandığı ilk takvim olan 12 Hayvanlı Türk Takvimi, güneş yılı esasına göre düzenlenmiştir. Takvim 12 farklı yıl grubundan oluşur. Yıllar hayvan isimleri ile belirtilmiştir. Bu hayvanlar; 1-Sıçgan (Sıçan)  2-Ud (Sığır)  3-Bars (Pars)  4-Tavışgan (Tavşan)  5-Lu (Ejder)  6-Yılan (Yılan)  7-Yund (At)  8-Koy (Koyun)  9-Biçin (Maymun)  10-Taguk (Tavuk)  11-İt (Köpek) 12-Tonguz (Domuz)’dur. Aylar ise sayılarla belirtilmiştir.

12 Hayvanlı Türk Takvimi’nde 1 yıl 365 gün 5 saat olarak kabul edilmiştir. 12 yılda 1 devreden bu takvimin yılbaşı, mart veya nisan aylarına denk gelmektedir. Orta Asya Türk devletleri tarafından kullanılan takvim ayrıca Çinliler, Tibetliler tarafından da kullanılmıştır.

Hicri Takvim

İlk kez Hz. Ömer’in halifeliği döneminde kullanılmaya başlayan Hicri Takvim, Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicret ettiği 622 yılını başlangıç olarak kabul eder. Türkler islamiyeti kabul ettikten sonra Hicri Takvim kullanmaya başlamışlardır. Bu takvim ay yılı esasına göre düzenlenmiştir ve 1 yıl 354 gün, 1 ay 29.5 gün olarak belirlenmiştir. Ülkemizde 1926 yılına kadar kullanılan Hicri Takvim, günümüzde sadece dini gün ve ayların tespit edilmesinde kullanılır. Hicri Takvim; Muharrem, Safer, Rebiyülevvel, Rebiyülahir, Cemazielevvel, Cemazielâhir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade ve Zilhicce olmak üzere 12 aydan oluşur.

Celali Takvim

Güneş yılı esasına dayanan Celali takvim, daha çok mali amaçlı olarak kullanılmıştır. Takvim, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın emri üzerine Ömer Hayyam’ın başkanlık ettiği bir heyet tarafından hazırlanmıştır. 1 yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Celali takvim’in başlangıç tarihi 1079 yılıdır. Yılbaşı ise 21 Mart olarak belirlenmiştir.  Ayrıca Harzemşahlar ve Babürler tarafından da kullanılan Celali takvim, Melikşah’ın ölümünden sonra kullanılmamıştır.

Rumi Takvim

Güneş yılı esasına dayanan Rumi Takvim, 365 gün 6 saat olarak oluşturulmuştur. Rumi takvim ayları; Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Teşrinievvel, Teşrinisani, Kanunuevvel, Kanunusani, Şubat’tır. Yılbaşı 1 Mart, başlangıcı ise 622 yılı olarak kabul edilmiştir. Osmanlı Devleti’nde gündelik hayatta Hicri takvim kullanılırken, Avrupa ile olan mali işleri ve vergi, maaş gibi ödemeleri düzenlemek amacıyla Rumi takvim oluşturulmuştur.

Miladi Takvim

Miladi takvim ülkemizde 1 Ocak 1926 yılından itibaren, ticari ilişkileri kolaylaştırmak ve batı ile olan uyum sorunlarını ortadan kaldırmak amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Güneş yılı esasına göre düzenlenen Miladi takvim, Gregoryen Takvimi olarak da bilinir. Hz. İsa’nın doğumu başlangıç yani 0 (sıfır) olarak kabul edilir. Yılbaşı 1 Ocak’tır. Miladi takvim ilk olarak Mısırlılar ve İyonyalılar tarafından oluşturulmuşsa da Romalılar ve Papa 13. Gregorious tarafından geliştirilmiştir.

Miladi takvime göre 1 yıl 365 gün 6 saattir. Ancak 6 saat, 4 yılda bir toplanır ve 24 saat yani 1 gün olarak hesaplanır. Bu 1 yıl, 4 yılda arayla şubatın üzerine eklenir. Böylece şubat 29 gün olur. Şubatın 29 çektiği yıllara fazlalık yıl yada artık yıl denir.

Miladi takvim 12 aydan oluşur. Bu aylardan bazıları 30, bazıları 31 gündür. Şubat ayı ise 28 gündür. Miladi takvim ayları; Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık’tır.