arama

Yer Kabuğu Nedir ve Katmanları Nelerdir?

Yer kabuğu nedir ve katmanları nelerdir
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Tolga Yaman Tolga Yaman

Canlıların üzerinde yaşadığı dünya farklı katmanların bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Yer kabuğu ismi verilen dünyanın en dış kısmı ise bu katmanların en önemlilerindendir. Yer kabuğu, “Taşküre” ya da “Litosfer” olarak da adlandırılmaktadır. Canlılar bu katman üzerinde yaşamaktadır. En dış katman olması nedeniyle insanların en çok bilgi sahibi olduğu katmandır.

Yer Kabuğunun Özellikleri

Yaşam döngüsünün gerçekleştiği yer kabuğu, dünyanın katmanları arasında yoğunluğu en az olanıdır. Yer kabuğunun kalınlığı ise yeryüzü şekillerinin dağılımına göre değişkenlik göstermektedir. Okyanuslarda kalınlık 5 kilometreye kadar düşerken yeryüzünün bazı noktalarında bu kalınlığın 70 kilometreyi bulduğu ifade edilmektedir.

Yer Kabuğunu Oluşturan Katmanlar

Yer kabuğunun yapısı incelendiğinde birbirinden farklı özelliklere sahip iki katmandan oluştuğu görülmektedir. Bu katmanlar birbirinden farklı elementlerden meydana gelmiştir. Bu yüzden tabakaların yoğunlukları da birbirinden farklıdır.

Yer kabuğunun katmanları, sial ve sima tabakaları

Yer kabuğunun katmanları

1-Sial Tabakası

Canlıların yaşadığı katman olan Sial tabakası yer kabuğunun üst kısmını oluşturmaktadır. Bu tabakada yoğun oranda silisyum ve alüminyum bulunduğundan ismi bu elementlerin ilk harflerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Yoğunluğu 2,7 gr/cm3 olan Sial tabakası okyanus bölgelerinde incelirken karada kalınlaşmaktadır. Bu tabakada genellikle granit, kalker gibi hafif ve volkanik oluşumlarla meydana gelen taşlar bulunmaktadır.

2-Sima Tabakası

Sial tabakasının altında bulunan bu tabaka daha yoğun bir yapıya sahiptir. 3,3 gr/cm3 yoğunluğu bulunan tabaka içinde genellikle tam katılaşmamış bazalt tarzı taşlar bulunmaktadır. Bu tabakanın ismi de sahip olduğu yoğun orandaki Silisyum ve Magnezyum elementlerinin ilk harflerinden oluşturulmuştur. Sial’in aksine Sima tabakası deniz ve okyanus diplerinde kalınlaşırken karada incelmektedir.

Yer kabuğunu Oluşturan Kayaçlar

Yeryüzündeki elementler farklı şekillerde bir araya gelerek dünya üzerindeki kayaç türlerini oluşturmaktadır. Bu kayaç türleri tortul kayaçlar, püskürük kayaçlar ve metamorfik kayaçlar olmak üzere üç ana grupta incelenmektedir.

1-Tortul (Sedimanter) Kayaçlar

Rüzgar, sel gibi çeşitli doğal afetler sonucu kayaçlar parçalanarak tortul kayaçları meydana getirmektedir. Bu kayaçlara özellikle akarsu kenarlarında rastlanmaktadır.

2-Katılaşım (Püskürük) Kayaçlar

Magma tabakasından volkanik olaylarla yer yüzüne çıkan kayaçlar püskürük kayaç olarak adlandırılmaktadır.

3-Başkalaşım (Metamorfik) Kayaçlar

Tortul kayaçların veya püskürük kayaçların basınç ve sıcaklık etkisiyle başkalaşım geçirmesiyle ortaya çıkan kayaç türüne metamorfik kayaç denmektedir.

Yer Kabuğunun Altındaki Katmanlar

Yer Kabuğunun Altındaki Katmanlar

Yer Kabuğunun Altındaki Katmanlar

Yer kabuğunun altında 2 ana katman bulunur. Bunlar manto tabakası ve çekirdektir. Dünyayı bir hediye paketi gibi düşünelim. Hediye paketinin en üstünde yer alan renkli, süslü kaplamaya yer küre diyebiliriz. Altındaki karton koliye manto tabaka ve içindeki hediyeye de çekirdek diyebiliriz.

Manto Tabakası

Yer kabuğundan dünyanın merkezine doğru gidildikçe sıcaklık her 33 metrede 1 derece artmaktadır. Yer kabuğunun hemen altında bulunan manto tabakasında sıcaklık 1000 derecenin üstüne çıkmaktadır. Bu tabakada meydana gelen lav hareketleri yer kabuğunda dağ, deprem, kıtaların şekillerinin değişmesi gibi sonuçlar doğurmaktadır. Manto tabakası dünya ağırlığının %67’sini, hacminin ise %82’sini oluşturur.

Çekirdek

Manto tabakasının altında bulunan çekirdek kısmı en yoğun, en sıcak ve en kalın katmandır. Bu katman iç ve dış çekirdek olmak üzere iki kısımdan oluşur. Bu tabakada sıcaklık 5100 dereceye kadar çıkmaktadır.